Blog Wachten op een Fort Knox voor ons kunststof


4 december 2018

In Afrika worden oude mobieltjes van burgers opgekocht en in Europa met winst gerecycled, in Rotterdam worden oesterzwammen gemaakt van afgedankt koffiedik en Patagonia maakt al jaren fleecetruien van oude PET-flessen. De boodschap is duidelijk. Afval is goud waard.

Waarom recyclen we dan in Nederland nog maar de helft van onze kunststof verpakkingen? Waarom wordt het overgrote deel van het gebruikte kunststof wereldwijd gedumpt op stortplaatsen of, erger nog, in de natuur? Het antwoord hierop is simpel: of kunststof recyclaat is te duur, óf virgin kunststof te goedkoop. Maar het kost ons meer dan geld. Naast dat je kunststof niet in de natuur wilt hebben, kost het ons grondstoffen. Olie. En dat terwijl we daar juist steeds minder afhankelijk van willen worden.


In Nederland hebben wij in 2017 volgens het Afvalfonds Verpakkingen 52% van de kunststof verpakkingen gerecycled. Dit is 258.000 ton ingezameld, gesorteerd en bij de poort van de recycler aangeboden. Circa de helft is afkomstig van huishoudens waarvoor het Afvalfonds €756 per ton betaalt aan gemeenten voor de inzameling, de sortering en de vermarkting (verkoop aan recyclers). Dit komt neer op €100 miljoen voor alleen 2017. Dit is het bedrag dat de consument betaalt voor recycling van onze kunststof verpakkingen.

Kunnen we dit omdraaien?

Ja! Hoe? Daarvoor moet ik drie punten toelichten:

  • Hoe wordt de marktprijs van recyclaat bepaald ten opzichte van de prijs van virgin?
  • Wat zijn de kosten van het produceren van recyclaat?
  • Wat zijn de oorzaken en gevolgen van de mismatch in prijs en kosten?

1. De prijs van recyclaat en van virgin kunststof

Onderstaand figuur toont de (wereld)marktprijzen van olie en virgin PET, het type kunststof dat vaak voor vleesschaaltjes of saladebakken wordt gebruikt. Virgin kunststof wordt gemaakt van aardolie. Het is dus logisch dat de prijs van virgin kunststof (donkergroene lijn) grotendeels de olieprijs (gele lijn) volgt. Interessant om te zien is dat de prijzen van gerecycled PET bijna exact die van virgin volgen, maar met een standaard verlaging van gemiddeld €200 per ton. Afnemers zijn per ton simpelweg pas bereid gerecycled PET te gebruiken zodra het ongeveer €200/ton minder kost dan virgin PET. Indien er niets verandert aan deze situatie zal rPET nooit boven de virgin prijs uitkomen.

Prijsverloop PETrPet vs. Olie

Bron: https://www.vraagenaanbod.nl/marktprijzen/index.php?cid=19 (data bewerkt door Rebel)

2. De productiekosten van recyclaat en van virgin kunststof

Een lagere waarde voor recyclaat is niet per se een probleem, mits de productiekosten ook laag genoeg zijn. Onderstaand figuur laat zien hoe deze kosten zijn opgebouwd voor recyclaat uit kunststof verpakkingen gebruikt door huishoudens en geeft een indicatie van de opbouw van productiekosten voor virgin kunststof.

Indicatie kosten recyclaat

Figuur: indicatie kosten voor recyclaat en virgin vs. Gemiddelde markttarieven in €/ton. Kosten zijn op basis van inzichten uit eerdere kosten onderzoeken inzameling huishoudelijke stromen. Markttarieven zijn gemiddelden tussen ’14-’18.

Hoewel recyclaat voornamelijk kosten kent die te maken hebben met investeringen in afvalbakken, containers, inzamelvoertuigen, recycle-installaties en personeel, kent virgin kunststof een totaal ander kostenprofiel. Daar is de grootste drijver de inkoopprijs van de grondstof: olie. En omdat op dit moment de prijs voor rPET indirect de olieprijs volgt, bepaalt dus de hoogte van de olieprijs of het rendabel is om kunststoffen te recyclen.

3. Oorzaken en gevolgen van de mismatch tussen kosten en opbrengsten

En daar gaat het dus mis. Recyclaat is gebonden aan de virgin marktprijzen (met de volatiliteit van olieprijzen), maar heeft een totaal andere kostenstructuur waarin minder flexibiliteit zit. Dit heeft als gevolg dat we misschien technisch grondstoffen uit recyclaat kunnen maken die kunnen concurreren met virgin, maar dat er (nog) geen verdienmodel is. Daardoor moet er dus nog geld bij in plaats van dat er geld wordt verdiend. Normaal gesproken gaat geen enkel commercieel bedrijf, in bovenstaande situatie waar productiekosten hoger zijn dan verkoopwaarde, rPet recyclen.

Hoe maken we van gerecycled kunststof weer goud?

Naast overheidsingrepen als een CO2-heffing, zijn er grofweg drie opties om dit gat te dichten en misschien zelfs om te buigen ten goede van gerecycled kunststof:

1. Kwaliteit omhoog

Kwaliteit van recyclaat moet omhoog. Dit kan door design for recycling: producten worden zo ontworpen dat ze na gebruik makkelijk te recyclen zijn. Zo kunnen er bijvoorbeeld minder verschillende soorten kunststof of toevoegingen gebruikt worden. Of kan er tijdens inzameling en sortering worden gefocust op stromen van hoge kwaliteit. Mooi om te zien dat de grote producenten zich hieraan willen committeren via hun ‘pledges’ en het ‘Plastic Pact’ dat wordt voorbereid door Staatsecretaris Van Veldhoven en het bedrijfsleven.

2. Vraag omhoog

De vraag naar recyclaat moet omhoog. Deze kan worden gestimuleerd door producenten, gebruikers én overheden die expliciet vragen naar gerecycled content in producten. Je ziet hier veelbelovende initiatieven bij gemeenten en koplopers in het bedrijfsleven om werk te maken van circulair inkopen. Ondanks dat dit nog vaak in een experimenteerfase zit kan dit een gamechanger zijn. Succesvolle pilots zoals in het programma van www.kunststofhergebruiken.nl zijn daarom erg belangrijk.

3. Transparantie in de keten omhoog

Vraag en aanbod worden beter op elkaar afgestemd door transparantie in de markt te vergroten. Bijvoorbeeld, de herkomst van recyclaatstromen kunnen inzichtelijk gemaakt worden door tracers of watermerken. Of door standaard kwaliteiten te introduceren voor recyclaat op basis waarvan producenten hun producten kunnen ontwerpen.

Is rendabele recycling van onze kunststofverpakkingen verre toekomstmuziek? Misschien niet, in recente jaren zie je bijvoorbeeld bij rPET van specifiek frisdrankflessen dat de prijs al boven de virgin prijs uitkomt! Dit komt omdat de frisdrankverkopers gerecycled content willen, zo veel dat de vraag groter is dan het aanbod rPET uit drankflessen. Zo gaat het recyclen dan ook financieel vliegen!

Ik wacht met spanning af tot het moment dat ik mijn eigen kunststof op kan slaan in Fort Knox.


Reinier van der Vusse

Reinier van der Vusse

Reinier van der Vusse heeft een Master in Internationale Bedrijfskunde behaald aan de Universiteit van Maastricht met de focus op strategie en innovatie. Via het Kenniscentrum Microfinanciering bij Min EZ en energieleverancier Greenchoice is hij nu sinds 2011 actief als consultant in het Circulaire Economie team van Rebel.

Zijn grote ideaal is om door innovatie en ketensamenwerking grondstofkringlopen te sluiten. Reinier is betrokken geweest bij verschillende projecten en verkenningen in de recycling van kunststoffen. Hij heeft advies gegeven over businesscases van nascheiding-, sorteer- en recyclinginstallaties. Daarnaast helpt hij in het opzetten van financieringsinstrumenten voor circulaire projecten. Klanten zijn grotere gemeenten, Rijksoverheden, en bedrijven actief op circulair vlak.

LinkedIn Reinier