Blog Hoogwaardige buzzwords helpen ons niet aan een circulaire economie

Hoogwaardige recycling, het is net zoiets als ‘mooi weer’. Iedereen wil het, iedereen heeft er ook weer een ander beeld van. Ons taalgebruik helpt ons van de regen in de drup, maar kan ons misschien ook weer verder helpen.

Taal. Het is een bijzonder instrument. We gebruiken het om dingen te benoemen, om samen te werken en om elkaar te beïnvloeden. Daarbij bedenken we ook allerlei mooie termen, waarbij we eigenlijk niet weten wat we bedoelen. Woorden als ‘professioneel’ en ‘kwaliteit’. Je kunt er niet tegen zijn. Vooral omdat het termen zijn met een positieve buitenkant, die je vervolgens op je eigen wijze inhoud kunt geven. En die inhoud mag best verschillen van die van je medemens, zolang je dat maar niet duidelijk maakt. Dan kan je het makkelijk eens zijn met elkaar in je streven naar ‘professioneel werken’. Of naar ‘kwalitatieve resultaten‘.

Over één zo’n term wil ik het hier graag eens hebben: het fenomeen “hoogwaardig”. Op weg naar de circulaire economie, en vooral als het over recycling van kunststof gaat, gebruiken we dat te pas en te onpas. Hoogwaardige recycling, hoogwaardig hergebruik, hoogwaardig recyclaat, hoogwaardige producten… We zijn er allemaal voorstander van. En het tegengestelde, alles wat laagwaardig is, is natuurlijk uit den boze.

Hoogwaardigheid, we zijn er allemaal voorstander van

Maar wat moeten we eigenlijk met zo’n term en helpt de taal ons hier niet van de regen in de drup? Het is net zoiets als ‘mooi weer’. Iedereen wil het, iedereen heeft er ook weer een ander beeld van. Een boer vindt – op z’n tijd – regen best mooi weer, een strandtenthouder zal dat toch anders zien.

De politiek lijkt hoogwaardigheid erg belangrijk te vinden. En beleidsmakers dus ook. Er worden moties aangenomen. En vervolgens worden er ingewikkelde onderzoeken uitgevoerd. Waarbij ik me direct afvraag: een degelijk en uitgebreid onderzoek dat door hele slimme mensen wordt uitgevoerd, met stevige rapporten als resultaat waar eigenlijk niemand mee uit de voeten kan, is dat eigenlijk ‘hoogwaardig’ of ‘laagwaardig’ onderzoek? Er wordt veel in geïnvesteerd en de uitvoering is degelijk, de proceskwaliteit is goed. Maar op de productkwaliteit, ‘fitness for use’, valt wel wat af te dingen…

Of we komen op een simpele uitleg, zoals “Bij hoogwaardig recyclen komt een materiaal na verwerking terug als grondstof voor hetzelfde product; een PET-fles wordt weer een PET-fles.”  Betekent dat dan ook wat we van oude bakelieten telefoons weer nieuwe bakelieten telefoons hadden moeten maken? Ik denk niet dat iemand dat als ‘hoogwaardig’ recyclen zou hebben gezien.

Phone_alexander-andrews-261078

“Bij hoogwaardig recyclen komt een materiaal na verwerking terug als grondstof voor hetzelfde product.” Is dat wat we willen?

Een andere poging is recycling hoogwaardig te vinden door het product dat we van het recyclaat gaan maken. Een bermpaal of bermbeschoeiing, dat vinden we niet zo “hoogwaardig”. Alsof we papierrecycling hoogwaardiger vinden als we een kwaliteitskrant van gerecycled papier maken en laagwaardiger als het een roddelblad wordt.

Zo is elke begrijpelijke uitleg van het begrip ‘hoogwaardig’ al snel door te prikken, of we maken de uitleg zo ingewikkeld dat we er niets meer van snappen.

Een containerbegrip houdt ons bezig en leidt ons af van waar het om gaat

Kortom, we besteden met z’n allen een hoop aandacht, tijd, geld én denkkracht aan het bestuderen en najagen van een containerbegrip. Zonde van onze resources. En ondertussen wordt er geen korrel recyclaat extra door verkocht, zeker niet tegen een prijs die de kosten dekt van inzameling en verwerking. Want laten we eerlijk zijn, als de recycling van kunststofafval van huishoudens financieel een succes was geweest, dan was de hele hoogwaardigheidsdiscussie een erg theoretische geweest. Als we ‘m überhaupt al hadden gevoerd.

Het is vast wel duidelijk, ik heb het niet zo op de term ‘hoogwaardig’ als het gaat om het verbeteren van de recycling van kunststof verpakkingsafval. Niet omdat ik iets tegen ‘hoogwaardige recycling’ heb. Hoe zou ik kunnen? Maar als een oplossing begint bij een goede beschrijving van het probleem, dan moeten we het daar dus van hebben. In begrijpelijke en eenduidige taal.

We verdwalen in onze eigen circulaire economie bubbel en de rest van Nederland gaat afhaken. Want we houden we onszelf en de burger voor de gek met mooipraterij. Afval is geen goud waard. En als dat het geval was: bij gouden sieraden die worden afgedankt hoor je maar erg weinig over ‘hoogwaardige’ recycling. En als we het onszelf met ons taalgebruik al een goed gevoel geven: de natuur en chemie gaan van mooie woorden niet anders werken.

iStock-867774038_600x425

Door mooipraterij haakt iedereen af en de natuur en chemie gaan er niet anders werken

Laten we dus goed in de spiegel kijken, of eigenlijk eens goed naar onszelf luisteren. Laten we ons bewust zijn van ons taalgebruik, ophouden met het gebruik van containterbegrippen en eufemismen en begrijpelijke en eenduidige begrippen hanteren.

Dat is best nog lastig. Ook ik gebruik allerlei andere vormen van vaagtaal. Omdat ik niet alles begrijp of en niet alles kan verwoorden. Maar verandering begint bij het bewustzijn. Als kleine handreiking, met een forse knipoog en zeker ook met veel oprechte waardering voor iedereen die aan de circulaire economie werkt, heb ik daarom hierbij een ‘buzzword bingo voor de circulaire economie’ bijgevoegd. Een bingo in een rapport of een bijeenkomst lijkt me een goede waarschuwing: weten we nog wel waar we het over hebben? Wat bedoelen we eigenlijk en waarom worden we daar beter van? Maak en deel gerust uw eigen versie en sta zo eens stil bij uw taalgebruik en hoe dat ons helpt om meer en rendabel kunststof te recyclen.

hoogwaardig

transitiedenken

versnellingshuis

actieagenda

gegaran-deerde
kwaliteit

ketenregie

handreiking

ontwikkel-richtingen

optimale gebruiks-waarde

co-creatie

handelings-perspectief

rationele keuzebepaling

professioneel

versnelling in gang zetten

Interventie

maatschap-pelijke actoren

Buzzword-bingo voor de circulaire economie

O ja. Omdat ik hier beschouwingen deel over taalgebruik, verklap ik u niet wat ik zelf ‘hoogwaardig’ zou vinden. Er is veel zinvol onderzoek gedaan naar de keten voor kunststof recycling. Op bijvoorbeeld deze website, die gelukkig heel begrijpelijk te vinden is op ‘kunststofhergebruiken.nl’, en bij het KIDV kunt u genoeg concrete oplossingen vinden. Consultants noemen die graag interventies. Dat dan wel weer.

Deze blog is onderdeel van een serie waarin diverse schrijvers zijn uitgenodigd hun persoonlijke visie te geven op een uitdaging om vraag en aanbod van gerecyclede kunststoffen van huishoudelijk afval beter op elkaar aan te sluiten.

Wilt u reageren op deze blog, stuur dan een email naar KVG@rws.nl.


Dick Zwaveling

Dick Zwaveling

Dick Zwaveling is zelfstandig adviseur, doet onderzoeken en werkt als interim manager in de afval- en recyclingsector. Opdrachtgevers zijn grote ontdoeners van afval, afval- en recyclingbedrijven, onderzoeksinstituten en producentenverantwoordelijkheidsorganisaties.

Dick heeft 8 jaar voor Nedvang gewerkt en is daar onder meer intensief betrokken geweest bij de invoering en opbouw van de plastic inzameling bij huishoudens. Ook heeft hij aan de basis gestaan van het systeem voor monitoring van de verpakkingsrecycling.

Dick is aan de Universiteit Twente afgestudeerd als ingenieur in de bedrijfskundige informatie. Voordat hij voor Nedvang ging werken was hij werkzaam als projectmanager in diverse sectoren, als oprichter en mede-eigenaar van Tenzing Projectmanagement.