Blog Om te leren: vergelijk appels met peren!

12 november 2019

Toen de 15 pilots in het programma Kunststof Verpakkingsafval als Grondstof (KVG) een jaar geleden werden samengebracht om te leren van elkaars ervaringen, vroegen sommige mensen in het programmateam zich af of het wel zinvol was om appels met peren te laten uitwisselen. Heeft een pilot die zich bezighoudt met een nieuwe rotatietechniek wel overeenkomstige leerervaringen met een pilot die een herbruikbare koffiebeker wil produceren? Na een jaar samen leren van elkaars innovatieproces is het voor iedereen duidelijk: hoewel de 15 pilots totaal verschillend zijn, komen de innovatievraagstukken veelal overeen. Het blijkt heel leerzaam te zijn hoe iedereen op verschillende manieren met uitdagingen, tegenslagen of voorspoed omgaat. Appels met peren vergelijken is heel zinvol.

Een ander voorbeeld hiervan kwamen we afgelopen zomer in Indonesië tegen. MVO Nederland was in augustus samen met het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat op missie in Indonesië. Indonesië is een land dat in vele opzichten van ons verschilt. Denk maar aan de volgende getallen: 268 miljoen inwoners, 16.056 eilanden, 14% van het afval gerecycled t.o.v. 80% in Nederland. Het heeft nog een flinke weg te gaan om te komen tot een circulaire economie. Maar tijdens de missie bleken Indonesische recyclers in de transitie naar een gesloten kunststofketen een aantal van dezelfde ervaringen te hebben als die deelnemers aan de 15 pilots in het KVG-programma afgelopen jaar hebben gehad. Ook hier bleken appels en peren soms behoorlijk vergelijkbaar.

Kunststof is een geweldig materiaal dat vele toepassingen kent. Tegelijkertijd levert het afval dat kunststof oplevert na gebruik ons de nodige kopzorgen op. Micro-plastics belanden in het milieu en in onszelf, de zeeën veranderen langzaam in een plastic soep en de stranden in (onder andere) Bali liggen vol plastic afval. Het is bekend dat het hoogwaardig recyclen en inzetten van gerecyclede kunststoffen in producten een deel van de oplossing biedt voor het hierboven geschetste probleem. In Nederland wordt actief gewerkt aan het sluiten van een hoogwaardige kunststofketen. Samenwerken in de keten en delen van kennis en ervaringen is hiervoor cruciaal. Hier is dan ook actief op ingezet in het KVG-programma. MVO Nederland heeft dit leerproces begeleid. De lessen die hierin zijn opgedaan heeft MVO Nederland gebundeld in Tweede levens van Kunststof Recyclaat.

Ontwikkeling van de markt voor gerecycled plastics

Nederland wordt internationaal gezien als koploper in de circulaire economie.  Tijdens de missie afgelopen zomer naar Indonesië die MVO Nederland organiseerde, bleek dat er ook in dit land nog de nodige stappen te zetten zijn om te komen tot hoogwaardig recyclaat en een markt waar vraag en aanbod van recyclaat goed op elkaar aansluiten. Het uitwisselen van kennis en leerervaringen tussen de verschillende initiatieven in Indonesië zal ook hier weer worden ingezet om samen verder te komen in de transitie naar circulair gebruik van plastics. En waarschijnlijk kunnen koploper appel en achterblijver peer wel van elkaar leren!

Afvalmanagement: van kinderschoenen naar volwassen maat

Het afvalmanagementsysteem in Indonesië is heel verschillend ten opzichte van die in Nederland. Zo is de inzameling van afval in Indonesië om te beginnen deels een formele en deels een informele sector. Daarnaast ontbreekt het in veel Indonesische huishoudens aan bewustzijn over de noodzaak van het (apart) inzamelen van huishoudelijk afval. In Nederland kunnen we spreken over een meer volwassen recyclingmarkt. Het scheiden van afval in Nederlandse huishoudens, dan wel het nascheiden bij de recycler, wordt inmiddels als normaal ervaren. Maar, laten we daarbij vooral niet vergeten waar wij vandaan komen. Een aantal jaren geleden waren wij ook nog niet gewend om de plasticverpakkingen te scheiden van ons restafval.

Waar is appels en peren vergelijken dan interessant?

In beide landen heeft gerecycled kunststof nog geen goede afzetmarkt. De markt van gesorteerd kunststof verpakkingsafval en kunststofrecyclaat is in beide landen vooral aanbod-gedreven. De vraag naar recyclaat van kunststofverpakkingen in de huidige kunststofketen blijft beperkt tot een aantal stromen, waar de wens vanuit het Afvalfonds is om de vraag naar alle stromen te vergroten. In Indonesië kan je ook stellen dat de vraag naar kunststofrecyclaat nog veel verder ontwikkeld kan worden. Waar hier in Nederland het hip aan het worden is om te noemen dat er recyclaat in je product zit, vertellen producenten daar alleen bij expliciete navraag dat er kunststof recyclaat verwerkt is. Uit de Verkenning, uitgevoerd door PFI en Rebel  in aanloop naar het KVG-programma, blijkt dat er tegelijkertijd kansen genoeg liggen voor het toepassen van (meer) recyclaat. Dit vraagt met name een verandering in mindset bij de afnemers van kunststofproducten.

Verandering mindset: noodzakelijk voor alle partijen in de keten

De verandering in mindset is een uitdaging die in beide landen speelt. Producenten van plastic producten, brand owners en consumenten moeten allen anders gaan denken over recyclaat. Een Indonesische producent van kunststofproducten vertelde ons dat hij het niet breed uitdraagt wanneer een product van gerecycled kunststof is gemaakt. Dit vanwege de negatieve connotatie met gerecyclede kunststoffen. Afnemers zien gerecyclede kunststoffen als tweedehands virgin, en net als in Nederland verwacht men daardoor dat recyclaat goedkoper is dan virgin. Het wordt benaderd als een materiaal van inferieure kwaliteit. Zelfs wanneer je als recycler de hoge specificaties weet te bereiken die de klanten van je vragen. De vergelijking tussen virgin kunststof en recyclaat is in beide landen nog heel gebruikelijk. Zo ruikt gerecycled kunststof (op dit moment) anders dan virgin kunststoffen. De vraag is of dat erg is en of we per se willen streven naar de geur van virgin. Voorlopig is er weinig ruimte voor de andere look & feel van kunststof recyclaat. Brand owners en consumenten hanteren virgin als standaard. Willen we om naar een circulaire economie dan vraagt dit herbestudering van de eisen die we stellen aan kunststofproducten. In Nederland is men, onder andere binnen het KVG-programma, actief aan het experimenteren met de geur, samenstelling en kleur van kunststof recyclaat om zo te komen tot een hoogwaardig product dat vervolgens ook weer hoogwaardig hergebruikt kan worden. Niet alleen de inkopers van granulaat, brand owners en consumenten hebben een andere mindset nodig, ook de recyclers kunnen nog wat stappen zetten. Op bezoek in Indonesië merkten we dat recyclers een beter begrip moeten krijgen aan welke standaarden ze moeten voldoen voor specifieke producten. Het is niet voldoende om een standaard aanbod van kwaliteit van recyclaat te bieden dat recyclers voor iedere klant ‘een beetje aanpassen’. Een van de lessen binnen het KVG-programma is dan ook dat het van groot belang is dat recyclers aan de precieze specificaties voldoen die klanten stellen. Net zoals traditionele kunststofproducten dat doen. Maar hoe kom je nou tot een hoogwaardig, circulair product dat gemaakt is van recyclaat als je ketenpartners nog niet dezelfde mindset hebben waar het gaat om look & feel van recyclaat? Praat met elkaar. Het antwoord klinkt simpel, de uitvoering vraagt meer werk. Investeer in elkaar, leer elkaars bedrijf en beweegredenen kennen. En voer een goede discussie over welke wensen daadwerkelijk nodig zijn voor het circulaire product.

Welke kersen Indonesië kan plukken uit het KVG-programma

Kortom, om te komen tot een uniform systeem waarin vraag en aanbod van kunststofrecyclaat goed op elkaar is afgestemd, moeten we intensief gaan samenwerken in de keten en bereid zijn onze mindset te veranderen. In Nederland wordt hier al druk mee geëxperimenteerd, daarom kwam afgelopen maand een Indonesische recycler en producent, PT Sumber Djaja Perkasa, op bezoek bij Plastic Fantastic, Sustonable en Umincorp. Deze partijen hebben de CEO van het bedrijf geïnspireerd op wat er al mogelijk is met kunststof uit huishoudelijk afval, wat de nieuwste sorteertechnieken zijn en wat nu daadwerkelijk duurzaam is om te doen. Een huis bouwen van gerecycled kunststof op zo’n manier dat het aan het einde van de levensduur niet meer demontabel is? Dat is niet het hoogst haalbare! De Indonesische recycler en producent was dermate enthousiast dat hij een aantal bedrijven heeft uitgenodigd richting Indonesië te komen om daar te onderzoeken welke kunststoffen in het Indonesische afval voorkomen en met welke technieken de kunststoffen hoogwaardig gerecycled kunnen worden.

Misschien is de uitspraak 'appels met peren vergelijken' wel niet meer van deze tijd. In ieder geval ervaren wij bij MVO Nederland dagelijks hoe nuttig het is als ondernemers dit wel doen. Door wederzijds kennis en ervaringen uit te wisselen ontstaan er kansen voor betere (keten)samenwerking op nationaal en internationaal niveau en veranderen we gezamenlijk sneller de gedachtes en praktijken over de inzet van recyclaat uit huishoudelijk afval.

Marloes Gerritsen

Deze blog is onderdeel van een serie waarin diverse schrijvers zijn uitgenodigd hun persoonlijke visie te geven op een uitdaging om vraag en aanbod van gerecyclede kunststoffen van huishoudelijk afval beter op elkaar aan te sluiten.

Wilt u reageren op deze blog, stuur dan een email naar KVG@rws.nl.


Marloes Gerritsen

Marloes Gerritsen

Marloes Gerritsen werkt sinds 2012 bij MVO Nederland. Op dit moment is zij Projectmanager Sectortransitie Chemie. Ze houdt zich voornamelijk bezig met het initiëren en begeleiden van innovatieve programma’s en coalities in de chemische sector. Hierin staat leren centraal.

Marloes heeft drie ketenprojecten binnen het Keteninnovatieprogramma Zorgeloos afval begeleid. Deze waren gericht op het sorteren van plastic, circulair infuusplastic, en plastic inzamelen op de OK’s. Ook heeft ze verschillende Communities of Practice (COP) begeleid, zoals de COP Circulair Sporttextiel & de COP Circulaire Bedrijfskleding voor de Zorg.

Daarnaast houdt zij zich bezig met het thema circulair inkopen. Zo heeft ze een plan van aanpak circulariteit bij het inkoopproces van een provincie opgesteld, de Green Deal Circulair Inkopen I begeleid, en de geleerde lessen opgehaald voor de publicatie Drie jaar Circulair Inkopen.

Binnen het programma Kunststof Verpakkingsafval als Grondstof (KVG) is Marloes medeverantwoordelijk voor het begeleiden van het gezamenlijke leerproces binnen de pilots en heeft zij meegeschreven aan de bundeling van de leerervaringen van de 15 pilots Tweede levens van Kunststof Recyclaat.