Blog: Internationale verkenning naar het gebruik van kunststof recyclaat uit verpakkingsafval in drie Europese landen

31 oktober 2019

Hoe kan Nederland het gebruik van kunststof recyclaat afkomstig van verpakkingen bevorderen en hoe doen landen om ons heen dit eigenlijk? Om dit te onderzoeken hebben wij een deskstudie gedaan naar drie Europese landen die met hetzelfde probleem worstelen en die onlangs nieuwe wetgeving hebben aangekondigd of ingevoerd.

Huidige situatie

Duitsland loopt voorop in Europa met het inzamelen, scheiden en recyclen van kunststof verpakkingsafval. Het is (met afstand) de grootste verbruiker en inzamelaar van kunststof verpakkingen en Duitsland is daardoor de grootste markt voor kunststof verpakkingsafval in Europa. In januari 2019 is een nieuwe wet van kracht gegaan die de inzameling, recycling en ook het toepassen van recyclaat in nieuwe (kunststof) verpakkingen moet bevorderen. Dit gebeurt onder andere doordat de inzamelsystemen verplicht worden om de deelnamekosten zodanig in te richten dat goed recyclebare verpakkingen en verpakking van gerecycled materiaal een lager tarief gaan betalen. De wettekst geeft geen invulling over hoe dit precies moet worden ingericht, daar worden de inzamelaars vrij in gelaten. Waar nu 47% van het kunststofafval wordt ingezameld, wil men in Duitsland in 2022 90% verpakkingsafval inzamelen en daarvan 65% recyclen.

Denemarken heeft een innovatieve kunststofverwerkende sector, maar zit nog aan het begin van de transitie van het verbranden naar het recyclen van kunststofafval. De Denen lopen achter op Nederland op het gebied van het inzamelen en scheiden (15% van het huishoudelijk kunststofafval in Denemarken versus 50% in Nederland). Het overgrote deel van het huishoudelijk afval wordt verbrand, waaronder ook de kunststof verpakkingen. In 2018 heeft de Deense overheid het actieprogramma ‘Plastik uden spild’ (Kunststof zonder afval) gelanceerd om hier verbetering in aan te brengen. Er zal hierdoor komende jaren veel meer kunststof uit verpakkingen op de Deense recyclingmarkt komen. Het actieplan bestaat uit 27 initiatieven, waaronder het opzetten van een nationaal kunststofcentrum dat onderzoek gaat uitvoeren naar belemmeringen in de recycling en ontwerphandleidingen gaat publiceren. Ook zullen samenwerkingen worden geïnitieerd in de sectoren landbouw, horeca, en bouw, om de inzameling en recycling te harmoniseren en stimuleren. Verder wordt er onderzocht of er een belasting op eenmalige verpakkingen kan worden geheven en vanaf 2025 geldt een uitgebreide producentenverantwoordelijkheid.

In Groot-Brittannië wordt weliswaar 47% van het kunststof verpakkingsafval ingezameld voor recycling, maar een groot deel hiervan werd tot voor kort geëxporteerd. Sinds de importrestricties van China op kunststofafval is de marktwaarde van het verpakkingsafval sterk gedaald. Er wordt gewerkt aan het verbeteren van de kwaliteit van het ingezamelde en gesorteerde materiaal, zodat het ook in eigen land verwerkt kan worden. Nieuwe wetgeving, met name op het gebied van producentenverantwoordelijkheid, moet dit proces versnellen. De industrie wil ook op eigen initiatief recycling verbeteren en gemiddeld 30% recyclaat in verpakkingen gebruiken.

DE winkelmandje uit recyclaat

Beleid om het inzamelen en sorteren te verbeteren

De mogelijkheden voor het toepassen van recyclaat worden in alle drie de bovengenoemde landen vooral vergroot door de kwaliteit van het ingezamelde en gesorteerde materiaal te verbeteren. Ze doen dit onder meer door het bevorderen van gescheiden inzameling bij consumenten (bronscheiding) en statiegeldsystemen. Denemarken breidt het systeem voor frisdrank- en bierflessen uit met flessen voor sappen. Het Verenigd Koninkrijk wil statiegeld gaan heffen op alle flessen en blikjes van 50 ml tot 3 liter.

In alle drie de landen geldt net als in Nederland dat de inzamelsystemen op lokaal niveau geregeld zijn. Dit zorgt voor uiteenlopende regels, onduidelijkheid en een lage kwaliteit en kwantiteit van ingezamelde kunststof verpakkingsafval. In de aangekondigde wetgeving en actieprogramma’s worden de inzamel-, sorteer en recyclingsystemen op nationaal niveau verder geharmoniseerd.

Beleid om het gebruik van recyclaat te bevorderen

Waar alle landen verplichtingen en quota stellen voor het inzamelen en recyclen van kunststofafval, zijn deze er (nog) niet voor het gebruik van recyclaat. In Duitsland laat men weten dat het gebruik van tenminste 25% recyclaat verplicht wordt in PET-flessen. Dit is in lijn met de aangekondigde EU Single-use Plastics (SUP) richtlijn. Met de verplichte recyclequota hoopt men het aanbod van het recyclaat te vergroten en daardoor de prijzen te verlagen, zodat het aantrekkelijker wordt om recyclaat toe te passen.

Andere financiële drijfveren die worden geïntroduceerd zijn dat Duitsland korting wil geven op het tarief van het Duale System voor verpakkingen die kunststof recyclaat bevatten. Het Verenigd Koninkrijk wil juist belasting gaan heffen op single use plastics die minder dan 30% recyclaat bevatten. Overheden in deze landen promoten ook initiatieven, ofwel ‘pledges’, waarin producenten toezeggingen doen om meer recyclaat toe te gaan passen in hun producten. In het UK Plastic Pact wordt het doel gesteld dat in 2025 100% van de verpakkingen recyclebaar of composteerbaar is, 70% moet daadwerkelijk worden ingezameld en verpakkingen moeten gemiddeld 30% gerecycled kunststof bevatten.

Om nieuwe afzetmarkten te vinden voor kunststof recyclaat worden in alle drie de landen onderzoeksprogramma’s gesubsidieerd. In Duitsland zijn dit vooral demonstratieprojecten om producten te maken met gerecycled kunststof. In Denemarken gaat het voornamelijk om haalbaarheidsstudies en onderzoek naar nieuwe markten voor recyclaat. In het Verenigd Koninkrijk is het Plastics Research & Innovation Fund (PRIF) aangekondigd, een fonds met 20 miljoen pond om een netwerk voor onderzoek en kennisuitwisseling op te zetten.

Door normering van de specificaties van recyclaat kan worden bevorderd dat er meer vertrouwen bij verwerkers en marktpartijen ontstaat over de kwaliteit en betrouwbaarheid van recyclaat. In Duitsland worden daarom door het Deutsche Institut für Normung (DIN) normen en standaarden gecreëerd voor gerecyclede kunststoffen en de producten die hiervan gemaakt worden. Ook bestaat er een keurmerk voor producten die aantoonbaar “recyclaat van huishoudelijk afval” bevatten. Deze producten met een bepaald recyclaat mogen het milieukeurmerk Blauer Engel dragen.

De overheid moet zelf ook het goede voorbeeld geven door producten met recyclaat in te kopen. In Duitsland staat dit in de inkoopvoorschriften als een aandachtspunt, maar hier werd in de praktijk niet echt naar gehandeld. In de voorgestelde nieuwe wetgeving wordt het toepassen van recyclaat  als belangrijke voorwaarde bij publieke aanbestedingen gesteld. Ook in Denemarken en het Verenigd Koninkrijk wordt dit in het nieuwe beleid opgenomen.

Wat kunnen we hiervan leren?

Voor de overheid zijn er verschillende voorbeelden van beleid die we ook in Nederland kunnen invoeren. Sommige van de eerder besproken maatregelen klinken wellicht bekend, omdat er in Nederland al een tijd over soortgelijke plannen wordt gesproken.

Sinds dit jaar kan het tarief voor het Afvalfonds Verpakkingen worden verlaagd door het gebruik van een goed recyclebare (vormvaste) verpakking. Naar Duits voorbeeld kan er tevens een korting worden gegeven als er recyclaat wordt toegepast in de verpakkingen. Standaardisering en kwaliteitsverbetering van de inzameling en sortering van het kunststof verpakkingsafval kan leiden tot een betere kwaliteit van het gerecycled materiaal. De uitbreiding van het statiegeldsysteem kan ervoor zorgen dat er meer schoon PET-materiaal wordt ingezameld. Middels het Plastic Pact en de Brancheplannen zetten producenten ook vrijwillige stappen om meer gerecycled kunststof toe te passen in hun verpakkingen. Tenslotte kunnen we de in Duitsland ontwikkelde DIN-normen ook adopteren om het vertrouwen in de kwaliteit van het recyclaat te versterken.

Voor Nederlandse producenten en importeurs die producten op de Europese markt brengen zijn er ook gevolgen. Standaardisatie is zeer gewenst omdat producenten en importeurs zich in elk land bij een apart recyclingsysteem of overheidsinstantie moeten melden en een afvalbeheerbijdrage betalen. Goed recyclebare verpakkingen en het gebruik van recyclaat is altijd aan te raden. Het kan voorlopig per land nog wel verschillen welke materiaalsoorten daadwerkelijk gescheiden worden en of er een lager tarief afgedragen kan worden.

Siem Haffmans

Wilt u meer weten over de studie die is uitgevoerd, lees dan het gehele rapport (pdf, 4.6 MB).

International Deskstudy

Deze blog is onderdeel van een serie waarin diverse schrijvers zijn uitgenodigd hun persoonlijke visie te geven op een uitdaging om vraag en aanbod van gerecyclede kunststoffen van huishoudelijk afval beter op elkaar aan te sluiten.

Wilt u reageren op deze blog, stuur dan een email naar KVG@rws.nl.


Siem Haffmans

Siem_Haffmans

Siem Haffmans is strategisch adviseur op het gebied van circulaire economie en verpakkingskundige bij Partners for Innovation. Haffmans is trainer bij het CIRCO-project en is betrokken bij het opstellen en uitvoeren van verschillende brancheplannen en innovatieprojecten op het gebied van duurzaam verpakken. Hij is auteur van het recent verschenen boek: Products that Flow, circular business models and design strategies for fast-moving consumer goods. Hierin worden verschillende circulaire strategieën en ontwerprichtingen beschreven voor verpakkingen, disposables en andere producten met een korte levensduur.