Blog Duurzaam verpakken?

Van duurzaam verpakken naar verpakken voor duurzaamheid. De huidige kritiek op plastic verpakkingen heeft een beperkt geheugen en een kortetermijnblik. De discussie zou zich moeten verbreden naar langetermijnoplossingen.

26 september 2019

De hoeveelheid verpakkingen die wij gebruiken, is de afgelopen decennia flink gestegen. Onafhankelijk van het seizoen verwachten wij altijd een komkommer of een rijpe avocado tot onze beschikking te hebben. Luxe en gemak dat we 20 jaar geleden nog niet hadden, mede mogelijk gemaakt door innovatie van verpakkingen.

Met deze onstuimige groei van verpakkingen heeft de maatschappij meer en meer aandacht voor de maatschappelijke gevolgen. Producenten worden nu geconfronteerd met maatschappelijk onrust over zwerfafval, plastics in de oceaan, en vragen over de end-of-life van een verpakking. Plastics zijn daarbij de nieuwe boosdoener. Zero-waste-dames streven naar een leven zonder plastic verpakkingen. Wordt 'plasticschaamte' de volgende stap na 'vliegschaamte'?

Functie

Daarbij werpt de vraag zich op in hoeverre deze 'plasticschaamte' wel terecht is. Diverse partijen zijn rap met het vinden van alternatieven voor plastic verpakkingen, maar het blijft onduidelijk in hoeverre deze daadwerkelijk beter zijn voor het milieu. Daar komt bij dat verpakkingen ook een functie hebben: zij beschermen het product tegen ongewenste invloeden van de buitenwereld, zorgen voor een langere houdbaarheid, informeren de consument over de inhoud en maken het vervoeren van de producten efficiënter.

KIDV_BBD_komkommers_in_plastic

De afgelopen jaren is er meer en meer oog voor het sluiten van de plastic verpakkingsketen van consumenten. Daarbij is inzameling, sortering en verwerking van plastic verpakkingen in West-Europa stapsgewijs geïntroduceerd en verbeterd. Echter, we zijn er nog niet: hedendaagse kritiek dat nog veel verpakkingsmateriaal wordt verbrand of geëxporteerd, zoals geuit door Gradus en Bellaart, is (deels) terecht als je alleen naar de dag van vandaag kijkt. Maar het is een blik met een beperkt geheugen. Wij kunnen ons simpelweg niet meer voorstellen dat afval niet wordt ingezameld en verwerkt. In andere delen van de wereld is deze basis nog niet gelegd, met alle gevolgen van dien. Neem bijvoorbeeld de plastic soup die wordt veroorzaakt door onderontwikkeld afvalmanagement in Zuidoost-Azië (wat wij ook deels voeden via export van ons plastic afval). Ook heeft de geuite kritiek een erg korte termijn en nauwelijks een blik op de toekomst. Net zoals met iedere innovatie, zul je eerst moeten zaaien om te kunnen oogsten. En verbetering van end-of-life van plastic verpakkingen is nog volop in ontwikkeling.

Experimenteren

Voor de korte termijn (komende paar jaar) betekent dat experimenteren met het verduurzamen van verpakkingen. Het programma Kunststof Verpakkingsafval als Grondstof levert pilots die als voorbeeld kunnen dienen voor de verlenging van de huidige end-of-life optie. Er zijn meer initiatieven nodig om uiteindelijk op industriële schaal ook verpakkingen te verwerken die nu nog niet gerecycled worden. En daarbij kan plastic nog steeds een prima grondstof voor een verpakking zijn die als grondstof verwerkt wordt.

Voor de lange termijn hebben we meer disruptieve innovaties nodig. Nieuwe product-verpakkingscombinaties met minder gewicht en volume. Dit bespaart verpakkingen en vervoer. Producten die thuis gemaakt kunnen worden met een printer of het toevoegen van water of lucht. Of middels artificial intelligence: wie koopt zijn groente nog in de winkel als je eigen robot deze gratis voor je teelt?

Doel of middel?

Verpakkingen worden meer en meer onderdeel van een verhaal, waarbij de verpakkingen van producten recyclebaar, herbruikbaar, hervulbaar of helemaal niet meer nodig zijn. Het doel lijkt nu om minder producten in plastic te verpakken en dat doel heiligt alle middelen. Maar is het doel niet eigenlijk een middel? En zouden we niet moeten kijken hoe verpakkingen kunnen bijdragen aan duurzamere producten? Kortom, laten we met het bedrijfsleven en kennisinstellingen werken aan een goed onderbouwde roadmap en dit goed uitleggen aan de consument, in plaats van op korte termijn klakkeloos overstappen naar alternatieve materialen. Van duurzaam verpakken naar verpakken voor duurzaamheid.

Deze blog is onderdeel van een serie waarin diverse schrijvers zijn uitgenodigd hun persoonlijke visie te geven op een uitdaging om vraag en aanbod van gerecyclede kunststoffen van huishoudelijk afval beter op elkaar aan te sluiten.

Wilt u reageren op deze blog, stuur dan een email naar KVG@rws.nl.


Gijs Langeveld

Gijs_Langeveld

Gijs Langeveld is principal consultant bij Project Gijs. Hij ontwerpt en realiseert initiatieven die complexe problemen binnen circulaire economie en afvalmanagement oplossen. Zijn expertisegebieden zijn voedsel- en organisch afval, plastics, duurzaam verpakken, gedragsverandering, duurzame steden, vluchtelingenkampen, business strategie, verandermanagement en ondernemerschap. Zowel ervaring in Nederland als internationaal.

Gijs Langeveld heeft opdrachten gerealiseerd voor de World Bank, Unicef, International Solid Waste Association (ISWA), Rijkswaterstaat, Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, VNG-international, Kennisinstituut Duurzaam Verpakken (KIDV), NVRD, Vereniging Afvalbedrijven, Circulus-Berkel en steden zoals Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht en Arnhem.

Gijs Langeveld is tevens een ervaren spreker en dagvoorzitter op nationale en internationale evenementen. Hij inspireert om de volgende stap naar een circulaire economie te zetten. Gijs is een ervaren ontwerper en moderator van paneldiscussies en workshops.

http://www.projectgijs.nl/